Een echt Europees onderzoeksdomein voor de geesteswetenschappen

23 Jan 2014
toegevoegd door

prague academy De akademie in Praag (foto Wikimedia Commons)

 

Vorige week was ik in Praag. Mooie stad, schijnt. Ik was er nooit eerder geweest (wetenschappers hebben geen tijd voor toerisme) en omdat ik de hele tijd geacht werd te vergaderen of op wandelgangen rond te lopen zag ik de stad slechts in de verte lonken zonder dat ik in haar armen kon vallen.

Ik was er voor een board meeting van HERA, de Humanities in the European Research Area, een netwerk van zo’n twintig Europese partners dat gezamenlijke onderzoeksprogramma’s opzet. Een aantal jaren geleden is het eerste ‘Joint Research Programme’ (JRP) ‘Cultural Dynamics / Creativity and Innovation’ gestart. Voorjaar 2013 zijn in een zeer succesvolle conferentie in Londen de resultaten ervan gepresenteerd, voor wetenschappers én voor een breder publiek. Afgelopen herfst is in Dubrovnik the Launch Event gehouden voor JRP 2, ‘Cultural Encounters’. (Meer informatie op http://www.heranet.info/)

De formule is simpel: de HERA-board stelt een programma op, de partners leggen geld in in een gezamenlijke pot, de Europese Commissie geeft een fikse top up (circa 6 miljoen euro), er komt een call, onderzoeksteams bestaande uit onderzoekers uit minimaal drie deelnemende landen dienen een aanvraag in, er volgt een zorgvuldige selectieprocedure met een internationaal panel en de gelukkigen kunnen aan de slag.

Het mooie is dat onderzoekers uit verschillende landen gezamenlijk een aanvraag in kunnen dienen en dat alleen de kwaliteit van het onderzoeksvoorstel telt. Als er in een land relatief veel excellente onderzoekers zijn in verhouding tot het beschikbare budget kan dat aangevuld worden vanuit de Europese top-up. Nederlandse onderzoekers doen het in deze internationale competitie bijzonder goed: Nederland haalt er meer geld uit dan zij erin stopt. Van meer belang is dat er inderdaad internationale samenwerking en, nog belangrijker, een echt Europees onderzoeksdomein (in ons geval voor de Geesteswetenschappen) ontstaat. Vandaar de steun van de Commmissie. ‘Capacity Building’ is daarbij cruciaal. Bij JRP 2 zijn van de ongeveer tachtig ingediende projecten er achttien gehonoreerd, een mooie success rate (de kans wordt wel kleiner als we de ruim vijfhonderd vooraanmeldingen verdisconteren). Maar ook voor onderzoekers van wie het project het niet heeft gehaald is de operatie effectief: zij hebben van elkaar en van de reviews geleerd, hebben contacten gelegd en deze geïntensiveerd, en hebben hun onderzoeksideeën beter vormgegeven en aangescherpt. De effecten van joint programming strekken verder dan daadwerkelijke financiering van projecten. Dat laatste blijft natuurlijk wel cruciaal.

De vergadering in Praag werd gehouden in de Tsjechische Akademie voor Wetenschappen, een indrukwekkend neoclassistisch pand, begin 1900 gebouwd als een bank. Een centraal agendapunt was dan ook geld, voor JRP 3, getiteld ‘Uses of the Past’ (aan de call wordt nu gewerkt), en dan in het bijzonder met betrekking tot de verdeelsystematiek: wie betaalt hoeveel? Erg complex want echte parameters om die verdeling te bepalen zijn er eigenlijk niet. Extra complicerende factor is dan nog dat elk land zo’n beetje zijn eigen regelingen kent die zich vaak slecht verhouden tot een voor allen geldende maatregel.

Genoeg reden om eindeloos gezeur te verwachten, nachtenlange sessies zoals van de Europese regeringsleiders of ministers van financiën waarin elk land er zoveel mogelijk uit wil slepen. Wat echter opviel is dat de besprekingen uiterst soepel verlopen. Er is natuurlijk een goede Working Group van ‘regelexperts’ die alles voorbereidt. Er is voorts een druk lobbyverkeer dat zich afspeelt van het ontbijt in het hotel, via koffiepauzes en de lunch, tot en met het diner en de noodzakelijke nazit in een Tsjechisch bierhuis (goed bier daar!) en daartussendoor worden er de nodige SMS-berichten en e-mails verstuurd. Maar het belangrijkste is dat alle bestuursleden en leden van het Managment Team geloven in de hele onderneming. Er is een enorme saamhorigheid: wij willen excellent onderzoek in Europa op het gebied van de Humanities. En daar is geld voor nodig. Maar het geld wordt omgezet in geestelijk kapitaal. Niet voor niets kwamen we bijeen in een in Praagse bank die uiteindelijk een Akademie werd. Symbolisch voor het werk van HERA. Leve Praag! Een prachtige stad, schijnt. Ik moet er toch eens echt naar toe.

Reageer

Uw e-mailadres wordt niet getoond.