“Er moet uitzicht blijven”

02 Sep 2014
toegevoegd door

Vorig jaar september woonde ik de uitreiking van de Spinozapremies bij. Staatssecretaris Dekker overhandigde, een arm in een mitella vanwege een uit de hand gelopen fietstochtje (Den Haag is levensgevaarlijk!), de prijzen aan de drie winnaars. Ik was er omdat een van hen door ons was voorgedragen, Piek Vossen, met fascinerend onderzoek naar wordnets. Zijn inspirerende presentatie liet goed zien hoe de geesteswetenschappen alive and kicking zijn en een eigen inbreng hebben in een interdisciplinaire setting. Dat kon ik als voorzitter van het Gebiedsbestuur Geesteswetenschappen met genoegen vaststellen.

Maar de presentaties van de twee andere kandidaten waren vanuit geesteswetenschappelijk opzicht evenzeer interessant. De chemicus Bert Weckhuysen illustreerde zijn onderzoek over katalysatoren met een passage uit Le petit prince, de kleine roman van Antoine de Saint-Exupéry. Literatuur functioneerde als beeldend instrument om iets ingewikkelds uit te leggen. Nog mooier werd het bij de fysicus Mikhail Katsnelson. Deze uit Rusland afkomstige wetenschapper, wiens werk over het grafeen in direct verband staat met dat van Nobelprijswinnaar Andre Geim, doorspekte zijn verhaal over zijn intrigerend fundamenteel onderzoek met poëzie. Misha is ook dichter en voor hem liggen de wetenschappelijke en poëtische ervaring in elkaars verlengde: beide zijn een vorm van kennis en veruiterlijking daarvan.

 

NWO-Spinozalaureaten 2013 Bert Weckhuysen, Piek Vossen en Mikhail Katsnelson met NWO-voorzitter Jos Engelen na de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2013. Credits: NWO/Arie Wapenaar.

NWO-Spinozalaureaten 2013 Bert Weckhuysen, Piek Vossen en Mikhail Katsnelson met NWO-voorzitter Jos Engelen. Credits: NWO/Arie Wapenaar.

 

Tegen Ben Feringa en Niek Lopes Cardozo, de voorzitters van Chemie en Natuurkunde, die natuurlijk ook in De Nieuwe Kerk zaten, zei ik handenwrijvend, de geesteswetenschappen zijn overal! Ja, zeiden zij, maar zonder moleculen en kleine deeltjes valt de werkelijkheid in elkaar en blijft er geen poëzie meer over. Waarop wij het grondig met elkaar eens werden dat alle wetenschappen elkaar nodig hadden, wat precies past bij de missie van NWO: het excellente onderzoek over de volle breedte van de wetenschap bedienen, met interdisciplinariteit hoog in het vaandel. De nieuwe NWO-strategienota die binnenkort uitkomt zal dat ongetwijfeld opnieuw uitstralen.

De afgelopen twee en half jaar van mijn voorzitterschap hoorde ik vaak dat de geesteswetenschappen onder druk staan, onder andere vanwege het topsectorenbeleid, en geen toekomst meer hadden. Heel soms dacht ik dat zelf ook. Ten onrechte. Onmiskenbaar worden de onderzoekagenda’s anders ingericht, waarbij de maatschappelijke inbedding van wetenschap, ook van de humanities, een centraal issue is geworden. De positionering van de geesteswetenschappen hierin heeft ons de afgelopen jaren veel energie gekost. Maar onze disciplines blijken daarbij bijzonder veerkrachtig. Onze onderzoekers dragen enthousiast bij aan de Topsector Creatieve Industrie en werken mee aan het programma Maatschappelijk Verantwoord Innoveren. Omdat musea en uitgeverijen een belangrijke creatieve industrietak vormen, zijn we bezig de Topsector Creatieve Industrie uit te breiden naar de cultuursector. In Europa (onder meer via het programma HERA) zijn Nederlandse onderzoekers bijzonder succesvol, en zo kan ik doorgaan. Alle reden om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien, als we tenminste op deze weg voortgaan. Want er moet nog veel gebeuren.

En dan geesteswetenschappen en de maatschappelijke actualiteit. Is het zo moeilijk die met elkaar in verband te brengen?

Zomer 2014. Op het zondagse Buitenhof een gesprek met (oud-)Shelltopman Jeroen van der Veer over handelsbetrekkingen met Rusland en de rol van Poetin. Er volgt echter geen economische analyse. Om de toestand te begrijpen, zegt Van der Veer, moeten we de geschiedenis erbij betrekken en hij begint bij het Russische rijk onder de Tsaren.

En dan de zorgwekkende ontwikkelingen rond ISIS. Er is de wereldpolitiek alles aan gelegen greep te krijgen op de complexe situatie. Daarvoor zijn historische, cultureel- en godsdienstwetenschappelijke inzichten cruciaal. Zonder geesteswetenschappelijk  begrip gaat de wereld ten onder. Maatschappelijke kwesties vergen een belangrijke inbreng van de humanities! Die leveren onmisbare kennis.

Kennis. Daar gaat het om. Vragen stellen. De wereld proberen te begrijpen. Dat doen alle wetenschappen. En dat doet poëzie. Om nog eens Mikhail Katsnelson aan te halen, sprekend over wetenschappelijke kennis én over poëzie: “Er moet uitzicht blijven. […] Echt diepe kennis raakt altijd iets wat onuitspreekbaar is.” Na een bestuursperiode gewijd aan de wetenschap ga ik mij het komende jaar, op mijn beperkte schaalgrootte, met de poëzie bezighouden. Samen met Wiljan van den Akker werk ik aan een boek over de Nederlandse poëzie in culturele context. Ook zo komen poëzie en (geestes)wetenschap bij elkaar. Zonder die twee kunnen we niet ademen, niet bewegen, niet uitkijken. “Er moet uitzicht blijven”.

Reageer

Uw e-mailadres wordt niet getoond.